შაჰსეი-ვაჰსეი და საბჭოთა ანტირელიგიური პოლიტიკა 1920-1930-იანი წლების საქართველოში
საკვანძო სიტყვები:
შაჰსეი-ვაჰსეი, ჰუსაინ იბნ ‘ალი, შიიტური ისლამი, ანტირელიგიური პოლიტიკა, საქართველოანოტაცია
‘აშურა’ (მუსლიმური მთვარის კალენდრის მუჰარამის თვის მე-10 დღე) - შიიტებთან გლოვის დღე („მწუხრის დღე“), რომელიც უკავშირდება მოციქულ მუჰამმადის შვილიშვილის – იმამ ჰუსაინ იბნ ‘ალის ქერბელას ბრძოლაში (680წ. 10 ოქტომბერი) მოწამეობრივი აღსასრულის გახსენებას. სამგლოვიარო პროცესიაში მონაწილენი მიმართავდნენ თვითგვემას, რასაც თან ერთვოდა ხმამაღალი შეძახილები „შაჰ ჰუსაინ, ვაჰ ჰუსაინ!” ანუ შაჰიდ (მოწამე) ჰუსაინ, ვაჰ-ჰუსაინ! აქედან წარმოდგება ‘აშურა’-ს სხვა სახელწოდებაც – „შაჰსეი-ვაჰსეი“. XIX საუკუნიდან თბილისში, როგორც წყაროები ადასტურებს, ყველაზე მასშტაბურად აღინიშნებოდა ‘აშურა’, ანუ „შაჰსეი-ვაჰსეი“, რომელიც იმართებოდა ავლაბარში. მეიდანი („თათრის მოედანი“ ან ვახტანგ გორგასლის მოედანი) და მეჩეთი მეიდანზე (შიიტური მეჩეთი) იყო შიიტების რელიგიური და კულტურული ცხოვრების ცენტრი. 1920-იანი წლებიდან საბჭოთა კავშირში, მათ შორის საქართველოში, იწყება აქტიური ანტირელიგიური კამპანია „შაჰსეი-ვაჰსეი“-ს წინააღმდეგ. წარმოდგენილ სტატიაში, პირველად ქართულ ისტორიოგრაფიაში, სამეცნიერო ლიტერატურის, საარქივო მასალების, პერიოდული პრესისა და საბჭოთა კავშირისა და საქართველოს მთავრობის სახელით გამოცემულ განკარგულებათა საფუძველზე განხილული და გაანალიზებულია „შაჰსეი-ვაჰსეი“-ს სამგლოვიარო რიტუალის პოლიტიკურ-რელიგიური კონტექსტი და მასთან დაკავშირებული ანტირელიგიური კამპანიის არსი და შედეგები საქართველოში.
ლიტერატურა / წყაროების მითითება
Adam, V. (n.d.). Why do they cry? Criticisms of Muharram celebrations in Tsarist and Socialist Azerbaijan. In W. Ende & R. Brunner (Eds.), The Twelver Shiʿa in modern times: Religious culture and political history. Brill.
Ayoub, M. (1978). Redemptive suffering in Islām: A study of the devotional aspects of ‘Āshūrā’ in Twelver Shi'ism. De Gruyter.
Ayoub, M. (1987). ‘Āšūrā’. In Encyclopaedia Iranica (Vol. 2, Fasc. 8, pp. 874–876).
Çelenk, M. (2020). The Karbala tragedy and suffering in Shia. In B. Hogue & A. Sugiyama (Eds.), Making sense of suffering: Theory, practice, representation. Interdisciplinary Press.
Deacon, E. L. (2024). The martyrdom of Imam Ḥusain. In Karbala in the Ta‘ziyeh episode, Shiʿi devotional drama in Iran. Brill.
Enayat, H. (1982). Modern Islamic political thought. Islamic Book Trust.
Erenburg, I. (1990). Lyudi, gody, zhizn [People, years, life]. Sovetskiy Pisatel.
Flaskerud, I. (2016). Ritual creativity and plurality: Denying Twelver Shia blood-letting practices. In The ambivalence of denial: Danger and appeal of rituals. Harrassowitz.
Gelovani, N. (2021). Tbilisis musulmuri temi (1801-1917) [The Muslim community of Tbilisi (1801-1917)]. Kolori.
Gotsiridze, G. (2012). Aghmosavluri dghesastsaulebi sakartveloshi [Oriental holidays in Georgia]. mtsignobari.
Grishashvili, I. (1997). Kalakuri leksikoni: (saarkivo masala) [Urban dictionary: (Archival material)] (R. Kusrashvili, Ed.). Samshoblo.
Izvestiya Tsentral'nogo i Tiflisskogo komitetov KP (b) Gruzii [News of the Central and Tiflis committees of the CP (b) of Georgia]. (1927). (No. 3). Zarya Vostoka.
Izvestiya Tsentral'nogo i Tiflisskogo komitetov KP (b) Gruzii [News of the Central and Tiflis committees of the CP (b) of Georgia]. (1928). (No. 7). Zarya Vostoka.
Mandelshtam, N. (2000). Moy muzh – Osip Mandelshtam [My husband – Osip Mandelstam]. AST.
Massé, H. (1954). Persian beliefs and customs. Human Relations Area Files.
Nakash, Y. (1993). An attempt to trace the origin of the rituals of ʿĀshūrāʾ. Die Welt Des Islams, 33(2), 161–181.
Sakartvelos sots. sabch. respublikis, mushati da glekhta mtavrobis kanonta da gankargulebata krebuli [Collection of laws and decrees of the government of workers and peasants of the Georgian Soc. Sov. Republic]. (1931). (No. 12, Part 1). Publication of the Office of the Council of People's Commissars and the Economic Council.
Scharbrodt, O. (2023). Contesting ritual practices in Twelver Shiism: Modernism, sectarianism and the politics of self-flagellation (taṭbīr). British Journal of Middle Eastern Studies, 50(5), 1067–1090.
Sedankina, T. E. (2019). Shiitskie ritual'nye praktiki v teologo-psikhologicheskom kontekste (na primere rituala shakhsey-vakhsey) [Shiite ritual practices in a theo-psychological context (on the example of the Shakhsey-Vakhsey ritual)]. Minbar. Islamic Studies, 12(2), 559–570.
ShSS Arkivi [MIA Archive]. Fond 14, Inventory 1, File 3124. Ministry of Internal Affairs of Georgia.
Songhulashvili, A. (2018). Sabchouri politika da sakartvelos erovnuli umtsiresoba [Soviet policy and the national minority of Georgia]. Universali.
Stalin, I. B. (1947). Tkhzulebani [Works] (Vol. 2, 1907-1913). [Tbilisi edition].
al-Tabarī. (1990). The history of al-Tabarī: Vol. 19. The caliphate of Yazīd b. Muāwiyah A.D. 680-683/A.H. 60-64 (I. K. A. Howard, Trans.). State University of New York Press.
Talmon-Heller, D. (2020). From Karbala to Damascus: A relic with multiple shrines. In Sacred place and sacred time in the medieval Islamic Middle East: A historical perspective. Edinburgh University Press.
Wellhausen, J. (1963). The Arab kingdom and its fall (M. G. Weir, Trans.). Khayats.
